Night terrors / pavor nocturnus / nachtangsten

Night terrors / pavor nocturnus / nachtangsten

Wordt jullie kindje soms hysterisch wakker tijdens de eerste helft van de nacht (tussen 19u-23u)? Is hij/zij dan niet aanspreekbaar? Is zijn/haar gedrag dan anders dan tijdens andere wake-ups doorheen de nacht? Dan is er de mogelijkheid dat je kleintje last heeft van night terrors of nachtangsten. Dit is een fenomeen dat voornamelijk voorkomt bij kinderen tussen de 3 en 10/12 jaar.  De (vermoedelijke) oorzaak van night terrors is dat een gedeelte van de hersenen wakker is terwijl een ander deeltje nog slaapt. Het hersendeel dat de bewegingen en taal aanstuurt, is wakker waardoor kindjes wel kunnen roepen/gillen/bewegen zonder ‘echt’ wakker te zijn. Het goede nieuws hier is dat kindjes zich er de volgende dag niets meer van herinneren. Dus hoe beangstigend het ook is als ouder om dit gade te slaan (en wij spreken uit ervaring!), weet dat je kleintje er geen last van heeft!

Wat doen kindjes tijdens zo’n night terror?

  • Het uitingsgedrag is verschillend van kindje tot kindje. Vaak zijn ze hysterisch aan het huilen, roepen/brullen, stampen. Vaak lijken ze zeer angstig. Vaak hebben kindjes hun ogen open waardoor je denkt dat ze wakker zijn. Hoe meer je ze probeert wakker te maken hoe erger hun gedrag wordt. Toen wij het de eerste keer meemaakten met onze dochter namen we ze mee naar beneden, toen nog onwetend, waarbij ze van huilend/roepend overging tot slaan, stampen en brullen … . We konden haar met niets tot rust brengen (zelf niet de belofte van een stukje chocolade: dit probeerden we omdat we al het gevoel hadden dat er iets niet klopte en ze niet volledig wakker werd, toen ze hier niet op in ging, wisten we het zeker :-)). Dus hoe meer kindjes gerust gelaten wordt, hoe sneller ze terug gaan slapen. Een episode kan tussen een paar minuten en een halfuur duren.
  • Sommige kindjes hebben er meerdere keren per week en andere 1 keer per maand of sporadisch last van. Uitzonderlijk zijn er kindjes die het meerdere keren per nacht hebben. Bij ons ging het gelukkig over sporadische toevallen (1x/2-maanden).

Wat kan je doen?

  • Niets eigenlijk, nachtangsten zijn onschuldig. Bij verdere rijping van de hersenen lost het meestal vanzelf op. Het is vooral beangstigend voor de ouders, maar het kind zelf heeft er geen besef van
  • Probeer de veiligheid van je kindje te bewaren (als ze zelf uit bed kunnen bijvoorbeeld) door nabij te blijven. Je kan dit in de kamer doen maar eigenlijk is het beter, merk ik uit eigen ervaring, om net buiten de kamer te blijven. Je aanwezigheid kan je kindje verder stimuleren waardoor het nog erger wordt (als het veilig is natuurlijk). Als onze dochter te heftig reageerde (en wij het niet over ons hart kregen buiten te blijven), gingen wij soms op het uiteinde van haar bed liggen/zitten (in stilte en roerloos) en dit hielp meestal ook.
  • Het is best om de volgende ochtend niet te praten over wat er de avond voordien gebeurd is, anders kan je kind ‘bang’ worden om te gaan slapen. Zij weten er namelijk niets meer van en hen vertellen wat er gebeurd is, voelt bevreemdend aan en kan hen angstig maken om te gaan slapen.
  • Nagaan of je kindje oververmoeid is of onder spanning staat. Vaak komen night terrors voor bij een overgang/iets spannend in het leven van je kindje (vb opstart school) of bij oververmoeidheid door te weinig slaap. Sinds onze dochter geen vroege vogel meer is, kwamen de night terrors (voorlopig) niet meer voor. Iets vroeger naar bed kan dan al een groot verschil maken.
  • Opletten met te veel schermtijd, onderzoek heeft aangetoond dat kinderen die veel schermtijd krijgen, en dan vooral net voor bedtijd, gevoeliger zijn aan het krijgen van night terrors en nachtmerries.
  • Daarnaast weten we dat night terrors ook vaker voorkomen bij koorts.
  • Als je kindje regelmatig last heeft van night terrors en deze steeds rond hetzelfde uur starten, kan het soms helpen om je kindje eens kort voor het ontstaan van de nachtangst wakker te maken zodat hij/zij een nieuwe slaapcyclus kan starten en geen night terror kan hebben.

Wat is het verschil tussen confusional arousals en night terrors?

Naast sleep terrors bestaan er ook confusional arousals (hier is er eigenlijk niet echt een nederlandstalige vertaling voor). Deze confusional arousals zijn zeer gelijkend aan night terrors maar verschillen door de afwezigheid van het ‘paniekgedeelte’. Waar we vanuit wetenschappelijke literatuur weten dat night terrors voornamelijk starten rond de leeftijd van 3 jaar, uitzonderlijk soms al vanaf 18 maanden, werden confusional arousals al vastgesteld bij kindjes vanaf de leeftijd van 6 maanden.

Wat gebeurt er tijdens een confusional arousal?

Tijdens het eerste deel van de nacht zitten kleintjes in hun diepe slaap. De overgang van de ene slaapcyclus naar de andere verloopt doorgaans soepel. Indien deze overgang niet vlot verloopt kunnen kindjes gedeeltelijk wakker worden. Een gedeelte van de hersenen is wakker terwijl een ander deeltje nog slaapt. Het hersendeel dat de bewegingen en taal aanstuurt, is wakker waardoor kindjes wel kunnen roepen/gillen/bewegen zonder ‘echt’ wakker te zijn. Op zo’n moment is er een gelijktijdige werking van het waak- en slaapsysteem van je kindje. Het waaksysteem probeert in actie te komen terwijl het slaapsysteem de controle niet wil overgeven. Aangezien beide processen tegelijkertijd bezig zijn vertoont je kleintje elementen van zowel wakker zijn als tegelijkertijd slapen. Dit gebeurt dus doorgaans tussen 1u of 4u na het slapengaan dus in het eerste deel van de nacht. Volgens dokter R. Ferber zijn confusional arousals eigen aan de manier waarop onze slaapsystemen werken. Iedereen heeft deze gedeeltelijke arousals meerdere keren per nacht maar gewoonlijk bestaan deze uit korte bewegingen zonder vocalisaties. De confusional arousals ontstaan dus als het gedeeltelijke waken niet soepel verloopt. Ferber zegt letterlijk dat ‘zelf de meest dramatische episodes van confusional arousals slechts overdrijvingen zijn van normaal gedrag’.

Als je kindje kreunt, begint te huilen/snikken of zelfs schreeuwen en wild in zijn bed begint te ploeteren met zijn ogen open en zijn hart bonzend, dan is er wellicht sprake van een confusional arousal. Baby’s die minstens 6 maanden oud zijn, kunnen soortgelijke confusional arousals ervaren in de vorm van lange huilbuien waarbij ze niet getroost of gekalmeerd kunnen worden. In het begin vinden ouders dit niet zo vreemd (zo’n kleintjes zijn soms ontroostbaar, toch?) maar na een tijdje merk je dan toch dat deze wake-up anders is dan de andere wake-ups. Deze arousals kunnen tot 40 minuten aanhouden, soms zelfs een uur. Je kindje kan niet getroost worden wanneer je hem probeert vast te houden, en hij kan je wegduwen. Als de confusional arousal op zijn einde loopt, zal je kindje zich waarschijnlijk uitrekken, geeuwen en weer gaan liggen of hem weer in bed laten stoppen. Night terrors en confusional arousals zijn één van de meest beangstigende slaapstoornissen voor de ouders of andere zorgfiguren die er getuige van zijn. Gelukkig zijn ze niet schadelijk en gaan ze van zelf over. Dus net zoals bij night terrors is je kindje zich niet bewust van wat er gebeurt en niet echt wakker.

Wat kan je doen?

  • Niets eigenlijk, confusional arousals zijn onschuldig. Bij verdere rijping van de hersenen lost het meestal vanzelf op. Het is vooral beangstigend voor de ouders, maar het kindje zelf heeft er geen besef van.
  • Ouderlijke interventies tijdens zo’n confusional arousal hebben dus geen zin. Je kindje proberen wekken heeft een tegengesteld effect en zal de episode wellicht enkel erger maken.
  • Probeer de veiligheid van je kindje te bewaren (als ze zelf uit bed kunnen bijvoorbeeld) door nabij te blijven.
  • Het is best om de volgende ochtend niet te praten over wat er de avond voordien gebeurd is, anders kan je kind ‘bang’ worden om te gaan slapen. Zij weten er namelijk niets meer van en hen vertellen wat er gebeurd is, voelt bevreemdend aan en kan hen angstig maken om te gaan slapen.

Zijn night terrors/confusional arousals hetzelfde als nachtmerries?

Neen. Bij een nachtmerrie kan je je kindje wel troosten wat bij night terrors of een confusional arousal niet lukt. Je kindje zal bovendien de dag erna een herinnering hebben aan de nachtmerrie (daarom niet persé de inhoud maar wel de wake-up) wat niet zo is bij een night terror. Ten slotte komen nachtmerries vaker in de REM-slaap voor en deze slaap valt voornamelijk in het 2de deel van de nacht terwijl night terrors eigen zijn aan non-REM slaap (diepe slaap) en dus voorkomen tijdens het eerste deel van de nacht! Ik geef graag nog mee dat nachtmerries doorgaans pas ontstaan na de leeftijd van 2,5 jaar wanneer het verbeeldingsvermogen van peutertjes en kleutertjes voldoende op gang is gekomen om zich bewust te worden van het feit dat wat ze gedroomd hebben, beangstigend was.

Lieve groet,
Anoek D’hoop
Kinderslaapcoach Snuggles & Dreams

Bron: Ferber, R. (2006). Solve your child’s sleep problems. Londen: Vermilion.

Dit bericht heeft 6 reacties.

  1. Stephanie

    Ons zoontje is nu 14 maand en deze blog beschrijft exact wat hij doet! Elke avond tussen 22u en 23u is hij plots uit het niets, huilend wakker voor maximum 10 minuutjes. Ontroostbaar en kijkt soms precies echt door ons.
    Hij valt van zichzelf terug in slaap na die 10 minuten en is er precies niets gebeurd.
    Kan dit op 14 maand?

    1. Anoek

      Hey Stephanie,
      Er kwamen verschillende vragen van ouders met kindjes rond 18m dat ze dit gedrag ook al waargenomen hadden. We zijn vervolgens nog wat verder op zoek gegaan en er is inderdaad wetenschappelijke literatuur die bevestigt dat het kan voorkomen vanaf 18 maanden maar het bij het grootste deel start vanaf 3 jaar. Hoe het dan zit bij een kindje van 14 maanden kan ik moeilijk uitmaken maar er zijn sowieso altijd ‘leeftijdsranges’, er zijn altijd kindjes die vroeger dan het gemiddelde kind iets doormaken of later.

      1. Maria

        Wij hebben de afgelopen twee dagen op rij net hetzelfde meegemaakt als Stephanie met ons zoontje van bijna 14 maanden. Hij werd telkens tussen 21-22u ontroostbaar, krijsend wakker en leek ons niet te zien/horen. Dit hebben wij nog nooit meegemaakt. Het was dan ook redelijk beangstigend voor ons, vooral omdat wij hem op geen enkele manier konden troosten. Toevallig kwam ik vandaag dit helder artikel tegen en zijn wij gerustgesteld. Bedankt.

  2. Bezorgde mama

    Onze zoon van 9,5 maand heeft hier extreem veel last van, denken we. Normaal is hij snel getroost, maar nu lijkt hij ontroostbaar. Soms duurt dit slechts 10 minuten, andere keren zeker een uur. Vastpakken en rondwandelen is oké in die geval? Geen kans op ‘gewoontewording’?

  3. Inge

    Mijn jongste zoon is nu 2,5 jaar hij wordt elke nacht wakker schreeuwt, brult, stampt en slaat zijn eigen als hij ‘s nachts wakker word. Hierna wil hij ook niet meer in zijn eigen bed slapen.
    Hij ligt elke nacht tussen mij en mijne man in anders doen wij geen oog dicht.
    Als mijn zoontje bij ons slaapt is hij nog onrustig, hij valt inslaap met zijn hoofd op het kussen en wordt wakker bij onze voeten.
    Ik wou dat ik mijn kind kon helpen, heb al vanalles geprobeerd.

  4. Chloë

    Deze is dit bij onze kleine meid van 10 maanden 2x keer voorgevallen. Vermoedelijk getriggerd omdat ze ziek is met koorts. Telkens tussen 22u30 en 23u. Ontroostbaar, huilen, krijsen, oogjes dicht en die niet open willen en haar hoofdje geregeld draaien en proberen recht te komen. Enorm eng omdat je niets kan doen. Uiteindelijk heb ik haar telkens bij mij genomen. Het helpt niet, maar ik heb zelf wel het gevoel dat ik iets doe.
    Als iemand hier ooit DE gouden tip voor vindt, dan hoor ik het graag.

Geef een reactie