Home > Blog > Het speentje wegnemen of behouden: ontdek wat werkt per leeftijd

Het speentje wegnemen of behouden: ontdek wat werkt per leeftijd

Speentje wegnemen: tips van een slaapcoach

Het speentje wegnemen: wanneer doe je het en hoe pak je het aan? Een speentje kan heel waardevol zijn in de eerste maanden: het kalmeert je kindje en verkleint zelfs het risico op wiegendood. Toch is het belangrijk om tijdig na te denken over wanneer en hoe je het afbouwt. Ik raad als slaapcoach aan om het speentje rond 4 maanden weg te nemen, zo voorkom je slaapassociaties en leer je je baby gezonde slaapgewoontes aan. Wacht je langer, dan kan dat voor tandheelkundige problemen zorgen en wordt afscheid nemen emotioneel zwaarder. In dit artikel lees je alles over de voor- en nadelen per leeftijd en hoe je het afbouwen zo vlot mogelijk laat verlopen.

Je leest in dit artikel:

Wat zijn de voordelen van een speentje?

Een speentje biedt jonge baby’s heel wat troost en heeft ook bewezen voordelen voor hun gezondheid:

  • Kalmerend effect: zuigen geeft baby’s een gevoel van veiligheid en helpt hen ontspannen in stressvolle momenten.
  • Bescherming tegen wiegendood: onderzoek toont aan dat het gebruik van een speentje tijdens de slaap het risico op wiegendood significant verlaagt. 
  • Pijnverlichting: zuigen op een speentje kan pijn verlichten, bijvoorbeeld bij vaccinaties of krampjes.
  • Minder duimzuigen: baby’s die vroeg een speentje krijgen, ontwikkelen minder snel een duimzuiggewoonte, die achteraf moeilijker af te leren is.

“Het speentje beschermt tegen wiegendood, dat is wetenschappelijk bewezen. Maar het moment waarop je het afbouwt, maakt een wereld van verschil voor de slaap van je kind.”

Wat zijn de nadelen van een speentje?

Naast de voordelen zijn er ook aandachtspunten, zeker naarmate je kind ouder wordt.

  • Slaapassociatie: als je baby het speentje nodig heeft om in slaap te vallen, wordt hij of zij wakker zodra het speentje uitvalt. Omdat baby’s onder de 7 maanden het nog niet zelf terug kunnen pakken, betekent dit dat jij elke keer moet opstaan.
  • Tandheelkundige problemen: langdurig gebruik van een speentje kan leiden tot een open beet, uitstekende voortanden of een kruisbeet. Volgens de American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD) is het gebruik van een speentje na de leeftijd van 3 jaar een risicofactor voor blijvende tandproblemen.
  • Emotionele afhankelijkheid: hoe ouder het kind, hoe moeilijker het afscheid nemen wordt.

Speentje wegnemen of behouden bij je newborn (0-4 maanden)?

In de newbornfase heeft een speentje duidelijke voordelen: het kalmeert, verlicht pijn en beschermt tegen wiegendood. Geef je borstvoeding? Wacht dan tot de borstvoeding goed op gang is, doorgaans na 3 tot 4 weken, voor je het speentje introduceert.

Toch is dit ook het ideale moment om na te denken over wanneer je wil stoppen. Tijdens mijn opleiding als slaapcoach leerde ik dat je het speentje perfect kunt wegnemen rond de leeftijd van 4 maanden:

“Rond de leeftijd van 4 maanden verdwijnt de zuigbehoefte geleidelijk en is het speentje al snel vergeten. Dit is dan ook het beste moment om het weg te nemen en gezonde slaapgewoontes aan te leren.”

Wil je het speentje wegnemen in deze fase? Dan kan je kiezen voor een geleidelijke afbouw of cold turkey. Beide manieren werken, als je maar consequent bent. Welke aanpak het beste bij jouw gezin past, hangt af van je kind en van jezelf als ouder. In mijn speentjescursus begeleid ik je stap voor stap doorheen dit proces.

Speentje wegnemen of behouden bij je baby (4-12 maanden)?

Kies je ervoor het speentje te behouden na 4 maanden, dan kom je in een lastige tussenfase terecht. Je baby kan het speentje nog niet zelf terugpakken, dat lukt pas vanaf ongeveer 7 maanden. En dat merk je ’s nachts. In de praktijk betekent dit dat jij elke keer moet opstaan om het speentje terug te geven, keer op keer, de hele nacht door. 

Wil je het speentje in deze fase toch laten oefenen? Begin dan bewust met het inoefenen van het zelfstandig terugpakken. Leg het speentje vlak naast je baby zodat hij het zelf kan vinden. Verwacht dat dit tijd vraagt en dat het ’s nachts nog niet vlot loopt.

Het speentje in deze fase wegnemen is zeker nog mogelijk en ook hier geldt: hoe sneller, hoe makkelijker. Je baby heeft nog geen sterk bewustzijn van het speentje als troostobject, waardoor het wegnemen veel vlotter gaat dan bij een peuter of kleuter. Een paar moeilijke nachten, en daarna slaapt je baby vaak al veel beter door.

De grootste uitdaging in deze fase is je baby leren inslapen zonder speentje. Dat is een vaardigheid die je hem of haar stap voor stap aanleert, en daar kom je niet altijd alleen uit. In mijn speentjescursus leer ik je hoe je dat doet op een liefdevolle manier, zonder dat het voor jou of je baby meer stress oplevert dan nodig.

Speentje wegnemen of behouden bij je peuter (1-3 jaar)?

Heeft je peuter het speentje nog? Dan is dit het moment om overdag al te beginnen afbouwen. Beperk het gebruik tot slaapmomentjes en bouw het dan stap voor stap verder af. Geef het speentje niet meer spontaan mee, maar ook niet meer als troost bij vallen of frustratie.

Wil je het speentje nu volledig wegnemen? Reken dan op weerstand en verdriet, dat is normaal en hoort erbij. Wat kan helpen: schrijf voor jezelf op waarom je dit wil doen. Op een moeilijk moment ’s avonds, als je peuter huilend vraagt om zijn tutje, heb jij die redenen nodig om vol te houden. 

Twijfel je nog over de aanpak die het beste bij jouw kind past? In mijn speentjescursus begeleid ik je doorheen het hele proces, van voorbereiding tot de laatste nacht zonder tutje.

Speentje wegnemen of behouden bij je kleuter (3 jaar en ouder)?

Bij kleuters is het speentje wegnemen emotioneel het zwaarst, maar ook hier geldt: een goede voorbereiding maakt het verschil.

Idealiter is het speentje weg tegen de leeftijd van 3 jaar. Na deze leeftijd kan het afscheid namelijk emotioneel zwaarder worden, en neemt ook het risico op tandheelkundige problemen toe. Onderzoek toont aan dat kinderen die na hun 3e verjaardag nog een speentje gebruiken, significant meer kans hebben op een open beet of kruisbeet.

Bij kleuters is een goede voorbereiding alles. Betrek je kind erbij, maak het visueel en zet het positieve in de verf. Lees samen boekjes over het afscheid nemen van het speentje, maak een kalender met een eindmoment, en laat je kind mee kiezen hoe het afscheid eruitziet. Dat gevoel van controle maakt een wereld van verschil.

Wat ook kan helpen:

  • Kies een rustige periode zonder grote veranderingen (schoolstart, komst broertje/zusje)
  • Kies de methode die het beste past bij jouw kind: cold turkey of geleidelijk
  • Gebruik een beloningskaart of kalender als visuele ondersteuning
  • Blijf kalm en positief, ook als het even moeilijk gaat

Er is geen ‘juist’ of ‘fout’ in hoe je dit aanpakt, zolang je maar consequent bent en je kind zich veilig voelt. Heb je het gevoel dat je er alleen voor staat of weet je niet hoe te beginnen? Dan is mijn speentjescursus er voor jou, met concrete stappen en alles wat je nodig hebt om van jou de beste coach voor jouw kind te maken.

Mag het speentje overdag nog als je het 's nachts wegneemt?

Dit is een vraag die ik heel vaak krijg. Het eerlijke antwoord is: gedeeltelijk afbouwen werkt, maar heeft ook een valkuil. Overdag het speentje wegnemen en het ’s nachts nog geven is een logische eerste stap, zeker bij peuters die het speentje overdag als troostobject gebruiken.

Toch raad ik aan om het speentje ‘s nachts niet te lang aan te houden nadat je overdag gestopt bent. Hoe langer het speentje ’s nachts nog aanwezig is, hoe groter de kans dat je kind er ook ’s nachts naar blijft vragen en wakker wordt als het uitvalt. Koppel het overdag afbouwen dus bewust aan een concreet eindmoment voor het nachtgebruik.

Omgekeerd, het speentje overdag nog geven maar ’s nachts niet, is moeilijker vol te houden. Jonge kinderen begrijpen dat onderscheid nog niet goed en de verwarring kan voor extra weerstand zorgen.

Mijn advies: kies een duidelijke aanpak en wees consequent. Stapsgewijs afbouwen mag, maar zet altijd een eindmoment vast zodat je kind en jijzelf weten waar naartoe gewerkt wordt.

Tot welke leeftijd is een speentje oké?

Dit is de vraag die ouders het vaakst stellen. Het antwoord? Er is geen universeel juist of fout, maar er zijn wel duidelijke richtlijnen:

  • 0 tot 4 maanden: ideaal moment om te stoppen, de zuigbehoefte verdwijnt en het speentje is snel vergeten
  • Tot 12 maanden: weinig tandheelkundige risico’s als het gebruik beperkt blijft
  • Tot 2 tot 3 jaar: verhoogd risico op tandproblemen als gebruik intensief is
  • Na 3 jaar: risico op blijvende tandproblemen neemt sterk toe

De American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD) raadt aan om het speentje voor de leeftijd van 3 jaar af te bouwen. De American Academy of Orthodontists stelt dat tandheelkundige veranderingen al zichtbaar kunnen zijn vanaf 18 maanden bij intensief gebruik.

Hoe bouw je het speentje af? 3 methodes vergeleken

1. Cold turkey
Je neemt het speentje op één bepaald moment volledig weg. Dit werkt goed bij jongere baby’s (rond 4 maanden) die het speentje nog niet zo bewust missen. Bij peuters en kleuters kan dit intenser zijn, maar is het vaak sneller voorbij. Doe meteen alle speentjes weg zodat je niet in de verleiding komt er ééntje terug te geven op een zwak moment, want dat maakt het achteraf alleen maar moeilijker.

2. Geleidelijk afbouwen
Je bouwt het gebruik stap voor stap af: eerst overdag beperken, daarna ook bij dutjes en tenslotte ’s nachts. Dit geeft je kind meer tijd om te wennen, maar kan het proces rekken. Kies deze aanpak alleen als je zeker weet dat je consequent kan blijven, want een kind dat merkt dat zeuren helpt, zal blijven zeuren.

3. Een ritueel of afscheidsmoment
Populair bij kleuters: de Sinterklaascadeauruil, een tutjesboom of een bezoek aan de Speentjesfee. Je kind geeft bewust afscheid en krijgt er iets voor terug. Dit werkt bijzonder goed als je kind er cognitief klaar voor is.

Meer weten over hoe Sinterklaas kan helpen? Lees dan zeker onze blog “Afscheid van het speentje: hoe Sinterklaas kan helpen.”

Nog een paar praktische tips die ik graag meegeef:

  • Plan het afscheid niet rond andere grote veranderingen zoals een verhuis, schoolstart, de komst van een broertje of zusje of het verzetten van de klok
  • Bereid je kleuter voor door er regelmatig positief over te praten, lees er boekjes over, maak het groot
  • Eens de knoop doorgehakt is, is er geen weg terug. Geef niet toe op een zwak moment
  • Verwacht de eerste nachten wat moeilijker te zijn, maar weet dat de meeste kinderen na 2 tot 3 nachten al veel beter slapen

Meer concrete tips? Lees zeker ook onze blog “Het speentje: 5 tips om het af te bouwen”.

Duimzuigen na het speentje wegnemen: wat je moet weten

Dit is misschien wel de angst die ik het vaakst hoor bij ouders. En het is een begrijpelijke. Het goede nieuws: als je het speentje vroeg wegneemt, is de kans op duimzuigen klein. Onderzoek toont zelfs aan dat baby’s die vroeg een speentje krijgen, minder snel een duimzuiggewoonte ontwikkelen, omdat de zuigbehoefte via het speentje wordt ingevuld.

Neem je het speentje weg rond 4 maanden, dan is de zuigbehoefte op dat moment al aan het verminderen en raakt je baby het speentje snel vergeten. Het risico op duimzuigen als alternatief is in die fase het kleinst.

Wacht je langer, dan kan het wegnemen van het speentje soms leiden tot duimzuigen als alternatieve troost. Een duim heeft bovendien een belangrijk nadeel ten opzichte van een speentje: je kan een duim niet wegnemen. Vroegtijdig ingrijpen is dus altijd beter dan wachten en hopen dat het vanzelf overgaat.

Wil je meer weten over duimzuigen, hoe het ontstaat en hoe je het aanpakt? Lees dan zeker onze blog “Duimzuigen: waarom start het en hoe afleren?”.

Mijn verhaal: zo namen wij afscheid van het speentje

Ik vertel het maar eerlijk: ik was vastberaden dat Noélie geen speentje zou krijgen. Twee weken heb ik dat volgehouden. Ze had een grote zuigbehoefte en het speentje was een uitkomst, maar al snel werd ze een echte tuttenmie.

Toen ze 6 maanden was, leerde ze gelukkig haar speentje zelfstandig terugpakken ’s nachts en bleven de grote drama’s ‘s nachts uit. Maar tegen haar 3e verjaardag was het echt tijd. We kozen voor de Tuttenboom in Mechelen, een boom waar kindjes hun speentje kunnen hangen. Wekenlang lazen we het verhaaltje erover voor, zonder druk. Tot Noélie op een dag zelf zei: “Ja, ik wil naar de Tuttenboom.”

De eerste nachten waren moeilijk. Ze vroeg hartverscheurend naar haar tutjes en ik twijfelde aan mezelf. Maar na 3 nachten sliep ze door. Mijn tuttenmie van 3 jaar, verlost van haar speentje in één weekend. Het heeft veel minder moeite gekost dan ik gevreesd had. En dat geeft hoop, toch?

Het volledige verhaal, inclusief wat ik achteraf anders zou doen, lees je hier: “Ons verhaal over het speentje afbouwen.”

Meer lezen over het speentje?

Verdiep je verder in deze gerelateerde blogs:

Tot slot: over het speentje wegnemen

Of je nu kiest om het speentje vroeg weg te nemen of er wat langer mee wacht, er is geen universeel juist antwoord. Elk kind is anders, elk gezin is anders en jij kent jouw kind het beste. Ik geef je in deze blog mijn eerlijke advies als slaapcoach en mama, maar het is en blijft jouw keuze.

Wat ik je wel meegef: doe het bewust. Informeer jezelf, zodat je niet van dag tot dag reageert op wat het makkelijkst voelt. Want dat laatste snap ik als geen ander, ik heb het zelf ook gedaan.

En mocht je er toch liever niet alleen mee staan, weet dan dat mijn speentjescursus er voor jou klaarstaat. Al meer dan 1.000 gezinnen gingen je voor en de reviews zijn laaiend enthousiast. Ontdek het zelf maar!

Het zal echt veel beter meevallen dan je nu denkt. Beloofd. 💛

Veel liefs,
Nathalie
Baby- en kinderslaapcoach
#teamsnuggles

Bronnen

De inzichten in deze blog zijn gebaseerd op wetenschappelijke literatuur over slaap en mondgezondheid bij jonge kinderen, waaronder richtlijnen van de American Academy of Pediatrics (AAP) en de American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD), aangevuld met mijn jarenlange praktijkervaring als slaapcoach bij Snuggles & Dreams.

• American Academy of Pediatrics (AAP): Safe Sleep Recommendations
• American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD): Policy on Pacifiers (2024)
• American Association of Orthodontists: Pacifiers and Teeth: How Do Pacifiers Impact Dental Development?

FAQ

Vanaf welke leeftijd mag mijn baby een speentje?
Geef je borstvoeding, wacht dan tot de voeding goed op gang is, na 3 tot 4 weken. Bij flesvoeding kan een speentje meteen worden aangeboden. De AAP beveelt het aan bij elk slaapmoment vanwege de bescherming tegen wiegendood.

Wanneer is het beste moment om het speentje weg te nemen?
Ik raad aan om het speentje rond 4 maanden weg te nemen. Op die leeftijd verdwijnt de zuigbehoefte, is het speentje snel vergeten en leer je je baby meteen gezonde slaapgewoontes aan.

Mijn baby wordt ’s nachts wakker als het speentje uitvalt. Wat nu?
Dit is een klassieke reden waarom ouders het speentje wegnemen overwegen. Je baby heeft het speentje nodig om weer in slaap te vallen. De oplossing zit in het aanleren van zelfstandig inslapen zonder speentje. 

Is een orthodontisch speentje beter voor de tanden?
Een orthodontisch speentje is bedoeld om de tanddruk beter te verdelen, maar bij langdurig gebruik leidt ook dit type tot tandproblemen. Het type speentje is minder belangrijk dan de leeftijd waarop je stopt.

Tot welke leeftijd is een speentje oké voor de tanden?
Tot 2 jaar zijn de risico’s bij beperkt gebruik relatief laag. Na 3 jaar neemt het risico op blijvende tandproblemen zoals een open beet of kruisbeet sterk toe. De AAPD raadt aan te stoppen voor de leeftijd van 3 jaar.

Mijn kleuter wil het speentje echt niet afstaan. Wat helpt?
Betrek je kleuter bij het proces, maak er een positief ritueel van en kies een rustig moment zonder grote veranderingen. Een concreet afscheidsritueel, zoals de Sinterklaasruil of de Speentjesfee, werkt vaak heel goed.

Wordt duimzuigen een probleem als ik het speentje wegneem?
Onderzoek toont aan dat baby’s die vroeg een speentje krijgen, minder snel een duimzuiggewoonte ontwikkelen. Neem je het speentje rond 4 maanden weg, dan is de kans op duimzuigen klein. Later afbouwen kan soms leiden tot meer duimzuigen.

Mijn kind is ziek. Kan ik het speentje dan beter tijdelijk teruggeven?
Dat begrijp ik volledig, ziek zijn is voor iedereen zwaar. Toch raad ik af om het speentje tijdelijk terug te geven als je al gestopt bent. Je kind leert dan dat ziekte of verdriet een reden is om het speentje terug te krijgen, wat het stoppen achteraf nog moeilijker maakt. Bied extra knuffels, nabijheid en troost op een andere manier.

Mijn kind gebruikt het speentje thuis niet meer maar wel op de crèche. Wat nu?
Dit is een heel herkenbare situatie. Bespreek het met de begeleiding op de crèche en vraag of ze mee willen werken aan het afbouwen. Consequentie op alle plaatsen is de sleutel, ook al vraagt dat even afstemming. Een kind dat thuis zonder speentje slaapt maar op de crèche nog wel, zal het onderscheid snel leren maken en thuis ook opnieuw vragen.

Kan ik borstvoeding en een speentje combineren?
Ja, dat kan, maar timing is belangrijk. Geef je borstvoeding, wacht dan tot de voeding goed op gang is voor je het speentje introduceert, doorgaans na 3 tot 4 weken. Zo vermijd je verwarring bij je baby en bescherm je je melkproductie. Daarna kan een speentje perfect naast borstvoeding bestaan.

Ben je op zoek naar extra hulp en handvaten om je kind gezonde slaapgewoonten aan te leren? #teamsnuggles is happy to help! Onze ervaren slaapcoaches staan graag voor je klaar om je persoonlijk te begeleiden met al je slaapproblemen en vragen. Ga je liever zelfstandig aan de slag? Ook dan kunnen we je helpen. Neem zeker eens een kijkje in ons aanbod van slaapgidsen en videocursussen, er zit vast iets bij dat je kan helpen! Niet helemaal zeker wat er bij jullie situatie past? Stuur een mailtje naar [email protected] en we kijken graag samen met je mee 😘

Geef een reactie

Deze site wordt beschermd door reCAPTCHA en het Google privacybeleid en servicevoorwaarden zijn van toepassing.